خانه رمدانی
بازگشت به لیست
خانه رمدانی در منطقه آب انبار نوی ساری واقع گردیده. این منطقه را در گذشته ها به نام خشت مالان می نامیده اند. عنوان بعدی آن چاله باغ بوده و در نهایت تکیه نو انبار نامیده شده. ساکنان اصلی این محله کاسب ها، کارمندان و بازاری ها می باشند. چرا که بسیاری از مشاغل تجاری و اداری مهم فعلی شهر ساری در خیابان ها و گذرهای این محله و بازار نرگسیه آن واقع شده اند. در واقع در این محله زیبا و خاص شهر ساری، تلفیقی از سنت و مدرنیته در ترکیب بافت سنتی و مدرن در آن ایجاد شده. البته محله آب انبار نو در قیاس با محلاتی مانند پیرتکیه، میر مشهد و نعلبندان، قدمت کمتری دارد.
خانه رمدانی از لحاظ ساختار معماری از دو ساختار متفاوت بهره می برد. در واقع ساخت اولیه این بنا در دوره قاجاریه اتفاق افتاده و بر اساس معماری آن دوره بنا شده. اما مالکین این خانه در دوره رضا شاه پهلوی بازسازی هایی را در آن بر اساس معماری پهلوی انجام داده اند. بنابراین در عمل معماری این خانه به دو قسمت پهلوی و قاجاری تقسیم می گردد. ورودی خانه و عمارت شمالی آن همچنان ساختار قجری خود را که مربوط به دوره پس از مشروطه می باشد، حفظ کرده. این قسمت پیشینه 200 ساله دارد. اما بخش داخلی و جنوبی ساختمان دارای معماری دوره پهلوی اول است.
با این حال در مرمت های معاصر این بنا، اندودهای داخلی به تمامی حذف شده و طاق نماهای کهن قجری دوباره پدیدار گشته اند. بنابراین می توان کلیت بنای خانه رمدانی را مربوط به دوره قاجاریه و معماری آن دانست. وسعت این خانه 600 متر مربع می باشد و دو بخش اندرونی و بیرونی دارد. این دو بخش شامل یک حیاط مرکزی و دو ساختمان اصلی می شوند. این نوع معماری را در اصطلاحات تخصصی، مرکزگرا و درون گرا می نامند. در این سبک معماری، حیاط سمبلی از طبیعت به حساب آمده و مرکز معماری خانه می باشد. همچنین جداسازی فضاها یکی از اصول اولیه این نوع معماری می شود.
این اصل برگرفته از باورهای فرهنگی و مذهبی آن دوران مبنی بر فاصله گذاری میان فضاها و حریم خصوصی و حریم اجتماعی و بیرونی بوده. با این حال ساخت معماری نیز به کمک این مفهوم فرهنگی آمده. در این فضاسازی، دیواره ها و مرزهای میان دو بخش داخلی و خارجی خانه هایی همچون خانه رمدانی به وسیله ایجاد سایه روشن های فراوان در اتاق ها و حیاط و تزئینات خاص تشدید می شده. همچنین ساخت بازشوهای متعدد در جداره اتاق ها و ایوان ها باعث می شده که پیوستگی متفاوتی بین اتاق ها که حریم خصوصی بوده اند . حیاط که حریم عمومی تر بوده به وجود بیاید.
سازندگان این بناها برای تفکیک میان حریم خصوصی و عمومی فقط به مواردی که ذکر شد اکتفا نمی کردند. تمام عناصر ساختمان همچون مشربیه، اتاق ها، ایوان، دیوارهای بلند، درب ها وحیاط به گونه ای طراحی می شده اند که این مرزها و حریم ها حفظ شود. برای نمونه در همان وردی خانه رمدانی در درب خانه، هشتی و حیاط، حلقه ها و کوبه های متفاوتی برای افراد با جنسیت و محرمیت متفاوت تعریف می شده. هر فرد با هر جنسیت باید حلقه در متفاوتی را می کوبانده. مردان محرم یا نامحرم نیز کوبه های جداگانه ای داشتند، تا ساکنان با توجه به صدای در، وضعیت حجاب خود را تنظیم کنند.
عمارت جلویی خانه رمدانی شامل ساختمانی دو طبقه است که ورودی و هشتی طبقه اول آن، با سردری هنرمندانه جلوه گرفته. در این هشتی، مهمانان و افرادی که قرار نبوده وارده خانه شوند، منتظر می ماندند. همچنین مراجعین به این خانه اربابی، در این قسمت، لحظاتی را استراحت می کردند. در طبقه دوم، میهمانان سکنی داده می شدند. نورگیرهای ساخته شده از گچ، تزئینات چشمگیر از جنس چوب و پنجره های ارسی، از نقاط برجسته ساختمان به حساب می آیند. میهمانان در این قسمت گاهی چند روز را در خانه رمدانی اقامت می داشته اند.
ساختمان اصلی خانه رمدانی که در دوره رضاشاه بازسازی شده، با فاصله در پشت این بنای ورودی واقع شده. اهالی اصلی خانه در این بخش از عمارت سکونت داشته اند. یک اتاق شاه نشین و نیز دو اتاق گوشواره که همگی اینها با یک راهرو به هم وصل می شده اند، این بخش را تشکیل می دهند. برای آشنایی بیشتر مخاطبین با مفاهیمی مثل شاه نشین در معماری ایرانی توضیحاتی درباره آن ارائه می شود.
شاه نشین ها در معماری قجری خانه رمدانی
در معماری دوره قجری که خانه رمدانی بر اساس آن طراحی و ساخته شده، شاه نشین ها بخش هایی از خانه بوده اند که آفتاب خور بوده و در قسمت شمالی بخش داخلی خانه یا اندرونی ساخته می شدند. به این شاه نشین ها عناوین دیگری چون پنج دری یا سه دری نیز اطلاق می شده. بلندی شاه نشین ها از بخش های دیگر خانه بسیار بیشتر و گاهی به دو برابر ارتفاع دیگر اتاق های خانه می رسیده. سقف این شاه نشین ها نیز به صورت نیمه گنبد شکل ساخته می شد. این نوع پرداخت سقف شاه نشین ها، یعنی ارتفاع زیاد و مدور بودن آن، یک نوع مهندسی هوشمندانه برای ایجاد جریان هوا در این اتاق و خنک شدن آن بوده.
برای خنک تر شدن شاه نشین ها در خانه های قجری چون خانه رمدانی، تمهید دیگری نیز اندیشیده می شد. با ساختن یک حوض بزرگ در مقابل شاه نشین، باعث به جریان افتادن هوا و خنک شدن فضا می شده اند. این حوض ها کارکرد زیبایی شناختی نیز در ساخت بنا داشته اند. از آنجا که در تزئینات شاه نشین ها، از آیینه کاری، تندبری، رنگ آمیزی شیشه و نقاشی استفاده می شده، تصویر و بازتاب این گونه تزئینات زیبا و رنگین بر زمین و در و دیوار اتاق، فضایی بسیار دل انگیز و هنرمندانه خلق می کرده.
خانه رمدانی به دلایل مختلف دچار فرسایش عمده گردیده بود. بنابراین سازمان میراث فرهنگی استان مازندران در فروردین 1383 به بازسازی این ساختمان تاریخی ورود پیدا کرد. یکی از دلایل تخریب عمده این ساختمان، آن بود که مدت های طولانی کسی در این ساختمان زندگی نکرده و بنابراین مراقبتی نیز از آن صورت نگرفته بود. علاوه بر این که بازسازی ها و اضافه کردن های غیر کارشناسی بخش ها، که توسط مالکین خانه در طی زمان بر روی آن انجام گرفته بود، به ساختار آن بسیار آسیب زده بود. البته در این میان عوامل طبیعی چون پوسیدگی چوب کف پوش ها به خاطر رطوبت محیط و نیز شکستگی سفال ها هم تاثیر مهمی در نیاز به مرمت بنا داشتند.
عملیات مرمت و بازسازی خانه رمدانی در چند مرحله انجام پذیرفت. در این فرایند مواردی مانند مرمت بدنه، برداشت بخش های اضافی نامناسب و عوض کردن بندکشی های پوسیده خانه انجام گرفت. علاوه بر این اسکلت چوبی سقف نیز تعمیر شده و اندود سیمانی نمای جنوبی عمارت که در دوره پهلوی اضافه شده بود، برداشته شد. این خانه تاریخی پس از این بازسازی در سال 84 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. مالک فعلی این بنا نیز با توجه به نبودن مالک خصوصی برای آن، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان مازندران می باشد.
خانه رمدانی از لحاظ ساختار معماری از دو ساختار متفاوت بهره می برد. در واقع ساخت اولیه این بنا در دوره قاجاریه اتفاق افتاده و بر اساس معماری آن دوره بنا شده. اما مالکین این خانه در دوره رضا شاه پهلوی بازسازی هایی را در آن بر اساس معماری پهلوی انجام داده اند. بنابراین در عمل معماری این خانه به دو قسمت پهلوی و قاجاری تقسیم می گردد. ورودی خانه و عمارت شمالی آن همچنان ساختار قجری خود را که مربوط به دوره پس از مشروطه می باشد، حفظ کرده. این قسمت پیشینه 200 ساله دارد. اما بخش داخلی و جنوبی ساختمان دارای معماری دوره پهلوی اول است.
با این حال در مرمت های معاصر این بنا، اندودهای داخلی به تمامی حذف شده و طاق نماهای کهن قجری دوباره پدیدار گشته اند. بنابراین می توان کلیت بنای خانه رمدانی را مربوط به دوره قاجاریه و معماری آن دانست. وسعت این خانه 600 متر مربع می باشد و دو بخش اندرونی و بیرونی دارد. این دو بخش شامل یک حیاط مرکزی و دو ساختمان اصلی می شوند. این نوع معماری را در اصطلاحات تخصصی، مرکزگرا و درون گرا می نامند. در این سبک معماری، حیاط سمبلی از طبیعت به حساب آمده و مرکز معماری خانه می باشد. همچنین جداسازی فضاها یکی از اصول اولیه این نوع معماری می شود.
این اصل برگرفته از باورهای فرهنگی و مذهبی آن دوران مبنی بر فاصله گذاری میان فضاها و حریم خصوصی و حریم اجتماعی و بیرونی بوده. با این حال ساخت معماری نیز به کمک این مفهوم فرهنگی آمده. در این فضاسازی، دیواره ها و مرزهای میان دو بخش داخلی و خارجی خانه هایی همچون خانه رمدانی به وسیله ایجاد سایه روشن های فراوان در اتاق ها و حیاط و تزئینات خاص تشدید می شده. همچنین ساخت بازشوهای متعدد در جداره اتاق ها و ایوان ها باعث می شده که پیوستگی متفاوتی بین اتاق ها که حریم خصوصی بوده اند . حیاط که حریم عمومی تر بوده به وجود بیاید.
سازندگان این بناها برای تفکیک میان حریم خصوصی و عمومی فقط به مواردی که ذکر شد اکتفا نمی کردند. تمام عناصر ساختمان همچون مشربیه، اتاق ها، ایوان، دیوارهای بلند، درب ها وحیاط به گونه ای طراحی می شده اند که این مرزها و حریم ها حفظ شود. برای نمونه در همان وردی خانه رمدانی در درب خانه، هشتی و حیاط، حلقه ها و کوبه های متفاوتی برای افراد با جنسیت و محرمیت متفاوت تعریف می شده. هر فرد با هر جنسیت باید حلقه در متفاوتی را می کوبانده. مردان محرم یا نامحرم نیز کوبه های جداگانه ای داشتند، تا ساکنان با توجه به صدای در، وضعیت حجاب خود را تنظیم کنند.
عمارت جلویی خانه رمدانی شامل ساختمانی دو طبقه است که ورودی و هشتی طبقه اول آن، با سردری هنرمندانه جلوه گرفته. در این هشتی، مهمانان و افرادی که قرار نبوده وارده خانه شوند، منتظر می ماندند. همچنین مراجعین به این خانه اربابی، در این قسمت، لحظاتی را استراحت می کردند. در طبقه دوم، میهمانان سکنی داده می شدند. نورگیرهای ساخته شده از گچ، تزئینات چشمگیر از جنس چوب و پنجره های ارسی، از نقاط برجسته ساختمان به حساب می آیند. میهمانان در این قسمت گاهی چند روز را در خانه رمدانی اقامت می داشته اند.
ساختمان اصلی خانه رمدانی که در دوره رضاشاه بازسازی شده، با فاصله در پشت این بنای ورودی واقع شده. اهالی اصلی خانه در این بخش از عمارت سکونت داشته اند. یک اتاق شاه نشین و نیز دو اتاق گوشواره که همگی اینها با یک راهرو به هم وصل می شده اند، این بخش را تشکیل می دهند. برای آشنایی بیشتر مخاطبین با مفاهیمی مثل شاه نشین در معماری ایرانی توضیحاتی درباره آن ارائه می شود.
شاه نشین ها در معماری قجری خانه رمدانی
در معماری دوره قجری که خانه رمدانی بر اساس آن طراحی و ساخته شده، شاه نشین ها بخش هایی از خانه بوده اند که آفتاب خور بوده و در قسمت شمالی بخش داخلی خانه یا اندرونی ساخته می شدند. به این شاه نشین ها عناوین دیگری چون پنج دری یا سه دری نیز اطلاق می شده. بلندی شاه نشین ها از بخش های دیگر خانه بسیار بیشتر و گاهی به دو برابر ارتفاع دیگر اتاق های خانه می رسیده. سقف این شاه نشین ها نیز به صورت نیمه گنبد شکل ساخته می شد. این نوع پرداخت سقف شاه نشین ها، یعنی ارتفاع زیاد و مدور بودن آن، یک نوع مهندسی هوشمندانه برای ایجاد جریان هوا در این اتاق و خنک شدن آن بوده.
برای خنک تر شدن شاه نشین ها در خانه های قجری چون خانه رمدانی، تمهید دیگری نیز اندیشیده می شد. با ساختن یک حوض بزرگ در مقابل شاه نشین، باعث به جریان افتادن هوا و خنک شدن فضا می شده اند. این حوض ها کارکرد زیبایی شناختی نیز در ساخت بنا داشته اند. از آنجا که در تزئینات شاه نشین ها، از آیینه کاری، تندبری، رنگ آمیزی شیشه و نقاشی استفاده می شده، تصویر و بازتاب این گونه تزئینات زیبا و رنگین بر زمین و در و دیوار اتاق، فضایی بسیار دل انگیز و هنرمندانه خلق می کرده.
خانه رمدانی به دلایل مختلف دچار فرسایش عمده گردیده بود. بنابراین سازمان میراث فرهنگی استان مازندران در فروردین 1383 به بازسازی این ساختمان تاریخی ورود پیدا کرد. یکی از دلایل تخریب عمده این ساختمان، آن بود که مدت های طولانی کسی در این ساختمان زندگی نکرده و بنابراین مراقبتی نیز از آن صورت نگرفته بود. علاوه بر این که بازسازی ها و اضافه کردن های غیر کارشناسی بخش ها، که توسط مالکین خانه در طی زمان بر روی آن انجام گرفته بود، به ساختار آن بسیار آسیب زده بود. البته در این میان عوامل طبیعی چون پوسیدگی چوب کف پوش ها به خاطر رطوبت محیط و نیز شکستگی سفال ها هم تاثیر مهمی در نیاز به مرمت بنا داشتند.
عملیات مرمت و بازسازی خانه رمدانی در چند مرحله انجام پذیرفت. در این فرایند مواردی مانند مرمت بدنه، برداشت بخش های اضافی نامناسب و عوض کردن بندکشی های پوسیده خانه انجام گرفت. علاوه بر این اسکلت چوبی سقف نیز تعمیر شده و اندود سیمانی نمای جنوبی عمارت که در دوره پهلوی اضافه شده بود، برداشته شد. این خانه تاریخی پس از این بازسازی در سال 84 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. مالک فعلی این بنا نیز با توجه به نبودن مالک خصوصی برای آن، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان مازندران می باشد.
